مرکز تحقیقات جراحی های کم تهاجمی

دانشگاه علوم پزشکی ایران

English | Persian

کارگاه

کارگاه

QEEG

زبان مغز
همانطور که در توضیح مغز و عملکرد آن نیز گفتیم مغز انسان دارای میلیاردها سلول عصبی است. این سلول‌ها برای برقراری ارتباط با یکدیگر و دیگر سلول‌ها در سراسر بدن، پیام‌های عصبی رد و بدل می‌کنند. پیام‌های عصبی ماهیت الکتریکی-شیمیایی دارند. ما در اینجا بیشتر با ماهیت الکتریکی پیام عصبی کار داریم و به آن سیگنال الکتریکی می‌گوییم. در هر لحظه میلیاردها سیگنال الکتریکی در سلول‌های عصبی ما در رفت و آمد هستند. مجموع این سیگنال‌های عصبی سبب ابجاد میدان الکتریکی در مغز و اطراف آن می‌گردد. اکنون که می‌دانیم سلول‌های عصبی و قسمت‌های مختلف مغز از طریق سیگنال الکتریکی با هم ارتباط برقرار می‌کنند، می‌توانیم بگوییم زبان مغز سیگنال الکتریکی یا همان فعالیت الکتریکی مغز است. برای اینکه بفهمیم مغز چگونه کار می‌کند و چه می‌گوید باید زبان او را ترجمه کنیم. روش‌های مختلفی برای ترجمه زبان مغز (فعالیت الکتریکی مغز) وجود دارند که به آنها در مجموع روش‌های پردازش سیگنال گفته می‌شود. یکی از روشها این است که این فعالیت الکتریکی را به فرکانس‌های مختلف تجزیه کرده و سپس آنها را بر اساس فرکانس و کارکردشان دسته بندی کنیم. در این حالت به این سیگنال‌های دسته‌بندی شده بر اساس فرکانس، امواج مغزی گفته می‌شود.

کارگاه

امواج مغزی
بنابراین امواج مغزی همان سیگنال‌های الکتریکی مغز هستند که بر اساس فرکانس دسته‌بندی گشته‌اند. به این دسته‌ها باند نیز گفته می‌شود. باندهای اصلی عبارتند از : دلتا، تتا، آلفا، SMR، بتا (1و2) و گاما. هر یک از این باندها با کارکرد خاصی در مغز مرتبط هستند:
موج فرکانس(Hz) شکل موج کارکرد دلتا 3-5/.
خواب عميق(بدون رويا) ، ترشح هورمون رشد و ترميم بافت‌هاي بدن ، تنظيم ساعت درون تتا 7-4
يادگيري عالي (كودكان تمايل دارند تتا خودرا درحال يادگيري فعال كنند) ، احساس سكون وآرامش، پذيرندگي زياد ،برنامه ريزي مجدد ذهن، خيال‌پردازي، تفكر خلاقانه و بدون خودسانسوري وفراخواني خاطرات ناراحت كننده و رنج آور ذخيره شده درحافظه آلفا 12-8
آرامش ، بستن چشم‌ها ، هنگام تفريح و لذت بردن از محيط اطراف ، عملكرد بهينه، اضطراب كمتر، سيستم ايمني قوي‌تر، تفكر مثبت، يكپارچگي ذهن وبدن، شهود، درون انديشي، تعادل هيجاني، سرخوشي، آگاهي دروني و افزايش ترشح سروتونين SMR 15-12
استحكام بخشيدن به ذهن و بدن، پردازش و تمركز در آرامش، ايجاد هماهنگي بين محيط و فرد، كمك به خواب رفتن و تنظيم حركات بدن بتا 37-14
كنشهاي پيچيده ذهني( مثل سخن گفتن، بحث كردن و... ) ، تفكر انتزاعي فوق‌العاده، هشياري، تمركز، پايداري هيجاني، محاسبات رياضي، افزايش متابوليسم گاما 90-38 سازمان دهنده مغز و هماهنگ و يكي كننده اطلاعات از قسمت‌هاي مختلف بدن ، حافظه خوب، سرعت انتقال زياد اطلاعات، پردازش سطوح بالاي اطلاعات و يادگيري مسائل پيچيده.

همه این امواج در تمام لحظات در مغز تولید می‌شوند، اما بر اساس شرایط مختلفی که داریم برخی امواج بیشتر و برخی تولید می‌شوند، به اصطلاح می‌گوییم شدت آنها زیاد یا کم است. مغز سالم در حالات مختلف شکل خاصی از امواج را تولید می‌کند، توضیحی که در بالا درباره کارکرد امواج دادیم بر همین اساس به‌دست آمده است. دستگاهی که امواج مغزی را اندازه گرفته و ما را از کارکرد مغز مطلع می‌کند QEEG نام دارد.

کارگاه

نقشه مغزی یا QEEG (Quantitative ElectroEncephaloGraphy)
QEEG الکترودهایی دارد که وقتی روی پوست سر قرار می‌گیرند، سیگنال‌های الکتریکی (ناشی از فعالیت الکتریکی مغز) را دریافت کرده و توسط سیم‌های رابط به کامپیوتر منتقل می‌کنند. در کامپیوتر با انجام محاسبات ریاضی، این سیگنال‌ها به صورت امواج مغزی دسته‌بندی شده و شدت و مکان تولید آنها مشخص می‌شود. QEEG پس از اندازه‌گیری امواج، به آنها رنگ خاصی بر حسب شدتشان اختصاص می‌دهد. گفتیم که هر یک از امواج در شرایط مشخص مکان و شدت خاصی دارند که حالت نرمال را نشان می‌دهد. رنگ سبز نشان‌دهنده حالت طبیعی است. اگر شدت موج اندازه گرفته‌شده توسط دستگاه از حالت طبیعی بیشتر باشد (که نشانه مشکل در عملکرد مغز است)، دستگاه آن را با رنگ‌های زرد، نارنجی و قرمز نشان می‌دهد. اگر شدت موج تولید شده کمتر از حالت طبیعی باشد (که باز هم حاکی از اشکالی در کار مغز است)، دستگاه آن را با رنگ‌های آبی و بنفش نشان می‌دهد. نحوه نشان دادن این رنگ‌ها هم به شکل سرهای رنگی است. به این معنی که هر موج در هر جای سر که تولید شده با رنگ خاص خودش نشان داده می‌شود. گفتیم که در هر لحظه همه امواج در همه قسمت‌ها تولید می‌شوند، بنابراین دستگاه برای باندهای مختلف سرهای جدا ترسیم می‌کند. به این سرهای رنگی نقشه مغزی گفته می‌شود. رنگ هر موج از مقایسه مقدار اندازه گرفته شده در مغز مراجع با حالت طبیعی به دست می‌آید. از آن‌جا که هر یک از اختلالات و مشکلات گوناگون مانند AD/HD و LD در اثر وجود اشکال در عملکرد مغز و در نتیجه کم و زیاد شدن امواج مغزی به‌وجود می‌آیند، لذا نقشه مغزی فرد سالم با نقشه مغزی فردی که AD/HD دارد متفاوت است. به این ترتیب، متخصص با بررسی نقشه مغزی افراد مختلف، پی به مشکل یا توانمندی‌های آنها می‌برد. اطلاعات حاصل از QEEG عبارتند از:
الف : فرکانس
امواج بر حسب فرکانس به چند دسته تقسیم می‌شوند. همه امواج مغزي در هر لحظه وجود دارند اما در شرايط مختلف غلبه با موج خاصي است. در زير به اختصار مهم‌ترين امواج با كاربرد آنها ارائه مي‌گردد.
ب : دامنه
دامنه هر موج شدت فعالیت آن موج را نشان می‌دهد و بر حسب میکروولت اندازه گیری می‌شود. مثلاً وقتی می‌گویند دامنۀ دلتا زیاد است یعنی مقدار فعالیت دلتا زیاد است.
ج : سیمتری(تقارن)
سيمتري، نشان مي‌دهد كه تا چه اندازه فعاليت در يك ناحيه خاص در یك سمت مغز شبيه به ناحيه مربوط به آن درسمت ديگر است. به اين ترتيب، هر شخص مي‌تواند به عنوان رفرنس خودش استفاده شود. اكثراً، فعاليت در هر نقطه بايد شبيه فعاليت در نقطه متناظر آن در سمت مقابل سر باشد.
د : كوهرنس (هم نوساني)
كوهرنس نشان مي‌دهد كه هر مكان، تا چه حد با هريك از مكان‌هاي ديگر ارتباط نزديكي دارد. مقدار ايده‌آلي از اين ارتباط بين مكان‌ها وجود دارد. در صورتيكه ارتباط خيلي زياد باشد، به اين معني است كه مغز انرژي زيادی را براي انجام يك كار مشابه اختصاص داده است و اين استفاده صحیحی از منابع نمي‌باشد. ارتباط بسيار كم بين مكان‌ها هم به اين معني است كه مغز از منابع خود استفاده بهينه نمي‌كند. ارتباط در مغز را مي‌توان به شكل مفهوم خدمه يك كشتي تصور كرد. اگر كاپيتان فرماني را مبني بر حل يک مشكل روي يك سمت كشتي به يكي از خدمه صادر كند، عاقلانه نيست كه ساير خدمه هم بي‌دليل جاي خود را ترك كرده و به آن سمت يورش برند. به همين ترتيب، اگرهيچ يك از خدمه باهم ارتباط نداشته باشند، هدايت كشتي خيلي زود به هم مي‌خورد.

آمادگی لازم برای تست QEEG
* شستشوی سر با شامپو و حداقل 3 بار، در روز انجام تست ضرورت دارد.
* از روغن، ژل، حالت‌دهنده، نرم‌کننده یا اسپری برای موها، و نیز مواد آرایشی روی پیشانی استفاده نشود.
* از بافتن و بستن موها اجتناب کنید.
* در روز تست از گوشواره یا زیورآلات استفاده نکنید.
* اگر از عینک برای مطالعه استفاده می‌کنید حتماً آن را همراه داشته باشید. از لنز استفاده نکنید زیرا ممکن است باعث ناراحتی شما شده و در نتیجه در گرفتن یک تست خوب اخلال ایجاد کند.
* از مصرف مواد تحریک کننده مانند قهوه، چای، سیگار، نوشیدنی‌های کافئین‌دار و ... اجتناب کنید. همچنین لازم است از مصرف داروهای غیرقانونی و خریداری شده از منابع نامعتبر، غذاها، گیاهان و یا چای گیاهی که روی خواب/آرمیدگی یا بیداری/گوش‌بزنگی تأثیر می‌گذارند در روز انجام تست پرهیز شود.
* هرگونه سابقه و پرونده مربوط به تست‌های عصب‌شناختی و نتایج مصاحبه‌های روانشناختی قبلی را همراه داشته باشید.
* قبل از انجام تست به اندازه کافی استراحت کرده و سرحال باشید. یک خوراک مختصر قبل از تست نیز مفید خواهد بود.
* هنگام انجام تست شما روی یک صندلی به راحتی می‌نشینید و کلاهی دارای 19 الكترود (نحوه قرارگيري آنها مطابق استانداردهاي بين‌المللي است) روي سر شما قرار داده مي‌شود. براي افزايش هدايت الكتريكي و دقت در ثبت امواج از ژل مخصوص استفاده مي‌شود. الكترودها امواج توليد شده در مغز شما را در وضعيت‌های مختلف (مانند چشم بسته و چشم باز) دريافت كرده و به كامپيوتر انتقال مي‌دهند.

ناریخ : 28 / 10 / 1390 , بازدید : 3296
مرجع : http://www.paarand.org

ورود اعضاء

نام کاربری

رمز ورود